Γιατί η έξοδος της Ελλάδας θα στοιχίσει…

Η έξοδος της Ελλάδας από την Ευρωζώνη θα εκθέσει την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και τη νομισματική ένωση που η ΕΚΤ υποτίθεται ότι προστατεύει, σε ζημιές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, με το λογαριασμό για τη Γερμανία και τους εταίρους της να είναι συντριπτικός.

Μια ελληνική έξοδος θα φέρει καταρχήν την Ευρώπη σε αχαρτογράφητα νερά από νομικής απόψεως. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι το βάρος του χρέους που τα άλλα κράτη μέλη του ευρώ θα κληθούν να αναλάβουν τους δίνουν πανίσχυρα κίνητρα για να κρατήσουν την Ελλάδα μέσα στη νομισματική ένωση.

Από τη στιγμή που οι ιδιώτες πιστωτές της Ελλάδας υποχρεώθηκαν σε μεγάλες διαγραφές στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους, το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού χρέους – που πλησιάζει τα 200 δις ευρώ – έχει περάσει πια στην ΕΚΤ, το ΔΝΤ και τα κράτη της Ευρωζώνης. Αν βγει η Ελλάδα από το ευρώ θα χρεοκοπήσει αλλά οι ζημιές από μια ελληνική χρεοκοπία θα είναι πολύ μεγάλες, τόσο μεγάλες που θα εξανεμίσουν τα κεφάλαια της ΕΚΤ. Και τότε, εκτιμούν πολλοί οικονομολόγοι, τα κράτη της ένωσης που δεν είναι και στην καλύτερη δυνατή δημοσιονομική θέση σήμερα, θα κληθούν για να δώσουν επιπλέον κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση της ΕΚΤ.

Αλλά δεν είναι αυτές οι μόνες ζημιές που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και οι εθνικές τράπεζες – μετοχοί της θα κληθούν να αντιμετωπίσουν με ένα ελληνικό χρεοστάσιο. Ακόμα και αφότου η Ελλάδα εγκαταλείψει τη νομισματική ένωση, το κόστος για τα υπόλοιπα κράτη της Ευρωζώνης θα συνεχίσει να αυξάνεται, επειδή θα υποχρεωθούν να χρηματοδοτήσουν ό,τι θα είναι απαραίτητο προκειμένου να αποφευχθεί η πλήρης ελληνική κατάρρευση και η ευρύτερη μόλυνση.

Πηγές του Λονδίνου εκτιμούν ότι στην περίπτωση αυτή προκειμένου να σταθεροποιηθεί το σύστημα θα απαιτηθούν ευρύτατης κλίμακας παρεμβάσεις της ΕΚΤ, αλλά και παρεμβάσεις της Γερμανίας, του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, του προκατόχου του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και του ΔΝΤ, οι οποίες θα κοστίσουν εκατοντάδες δις ευρώ.

Πώς θα μοιραστούν οι ζημιές

Η ΕΚΤ έχει ίδια κεφάλαια 6,4 δις ευρώ και αποτελεί κατά βάση μια joint-venture ανάμεσα στις 17 εθνικές κεντρικές τράπεζες της Ευρωζώνης. Συνολικά δε το Ευρωσύστημα των κεντρικών τραπεζών της Ευρωζώνης έχει κεφάλαια και αποθεματικά ύψους 86 δις ευρώ.

Έτσι, σε περίπτωση που προκύψουν ζημιές από την έξοδο της Ελλάδας, αυτές θα μοιραστούν ανάμεσα στις εθνικές κεντρικές τράπεζες σύμφωνα με τα βασικά κεφάλαια – τους δείκτες των μεριδίων των κρατών στην ΕΚΤ ανάλογως του οικονομικού τους μεγέθους και του πληθυσμού τους. Τις μεγαλύτερες ζημιές, 27% επί του συνόλου, θα κληθεί βεβαίως να τις αντιμετωπίσει η Γερμανία, ενώ αντιστοίχως θα πληγεί και η Γαλλία.

Κατά συνέπεια, η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα κοστίσει στους Γάλλους φορολογούμενους πάνω από 66,4 δις ευρώ και, συν τοις άλλοις, θα σαρώσει το γαλλικό τραπεζικό σύστημα που θα επιβαρυνθεί με ζημιές 20 δις ευρώ εξαιτίας των δανείων του προς την Ελλάδα.

Μεγαλύτερο όμως θα είναι το πρόβλημα που θα αντιμετωπίσουν τα ακόμη πιο μικρά κράτη  τα οποία διαθέτουν λιγότερο ισχυρές εθνικές κεντρικές τράπεζες από τη γερμανική Bundesbank καθώς αναλογικά το πλήγμα που θα υποστούν θα είναι μεγαλύτερο.  Η ΕΚΤ όπως και ορισμένες εθνικές κεντρικές τράπεζες μικρών κρατών έχουν ελάχιστα κεφάλαια σε σχέση με το μερίδιό τους στην ΕΚΤ κι έτσι δεν θα μπορέσουν να απορροφήσουν τις ζημιές που θα κατανεμηθούν σε ολόκληρο το Ευρωσύστημα και θα δουν το σύνολο των κεφαλαίων τους να εξανεμίζεται.

Παρά ταύτα, από τη στιγμή που η Ελλάδα πάει σε νέες εκλογές για τις 17 Ιουνίου και όπου  σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής δημοσκοπήσεις την πρωτιά αναμένεται να πάρει ο ΣΥΡΙΖΑ με την υπόσχεση να καταγγείλει το ευρωπαϊκό πρόγραμμα της Ελλάδας, πολλοί αξιωματούχοι  στις Βρυξέλλες και τη Φρανκφούρτη αναρωτιούνται αν αξίζει να συνεχιστεί το ίδιο παιχνίδι ππιέσεων και αντιπιέσεων μεταξύ Ευρώπης και Ελλάδας. «Σίγουρα θα έχει κόστος αλλά το θέμα είναι αν θα είναι θανάσιμο», δήλωσε την Παρασκευή μια διπλωματική πηγή στο πρακτορείο Ρόιτερ. «Στην πραγματικότητα έχουμε δύο κακές επιλογές και η μια είναι χειρότερη από την άλλη».

Ο τριπλός συνδετικός κρίκος

Οι εθνικές κεντρικές τράπεζες του ευρώ είναι εκτεθειμένες στην Ελλάδα με τρεις βασικούς τρόπους: μέσω των ελληνικών κρατικών ομολόγων που κατέχει η ΕΚΤ, μέσω των ελληνικών εγγυήσεων που έχουν δώσει οι ελληνικές τράπεζες στην ΕΚΤ ως ενέχυρο για το δανεισμό τους και μέσω των υποχρεώσεων της Ελλάδας στο σύστημα πληρωμών TARGET 2 της Ευρωζώνης.

Η ΕΚΤ έχει καταβάλλει περί τα 38 δις ευρώ για να αγοράσει ελληνικά ομόλογα  με ονομαστική αξία 50 δις ευρώ. Σύμφωνα με ένα σενάριο που περιέγραψε το γερμανικό περιοδικό Spiegel την περασμένη βδομάδα, σε περίπτωση ελληνικού χρεοστασίου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ο προσωρινός Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας προκειμένου να συνεχίσει η αποπληρωμή των υποχρεώσεων του ελληνικού δημοσίου στην ΕΚΤ. Μια τέτοια κίνηση θα αποσπάσει όμως πολύτιμα κεφάλαια από το λεγόμενο ‘τείχος προστασίας’ της Ευρωζώνης, περιορίζοντας τα περιθώριά του να βοηθήσει τις άλλες χώρες της Ευρωζώνης – και πρωτίστως την Ισπανία που βρίσκεται ήδη στο χείλος του γκρεμού – αν η έξοδος της Ελλάδας δημιουργήσει μόλυνση.

Σε ένα εναλλακτικό σενάριο θα βλέπαμε τις εθνικές κεντρικές τράπεζες να στρέφονται στις κυβερνήσεις τους ζητώντας να χρηματοδοτήσουν την ανακεφαλαιοποίηση της ΕΚΤ. Μια τέτοια κίνηση όμως θα έμοιαζε με τις κινήσεις των πολιτικών που ζητούν χρήματα και γι’ αυτό θα υπονόμευε την ανεξαρτησία της ΕΚΤ.

Τα δάνεια της ΕΚΤ προς τις ελληνικές τράπεζες αποτελούν έναν ακόμη τρόπο με το οποίο η κεντρική τράπεζα είναι εκτεθειμένη στην Ελλάδα – αν και τα συγκεκριμένα δάνεια παρέχονται μέσω των λειτουργιών μεσοπρόθεσμης (MRO) και μακροπρόθεσμης (LTRO) χρηματοδότησης της ΕΚΤ  και γι’ αυτό αφορούν κεφάλαια που είναι κατανεμημένα ανάμεσα στις διάφορες εθνικές κεντρικές τράπεζες και βρίσκονται στους ισολογισμούς τους. Στα τέλη Ιανουαρίου η Tράπεζα της Ελλάδας σύμφωνα με τα οικονομικά της στοιχεία είχε παράσχει μεσοπρόθεσμο δανεισμό ύψους 15 δις ευρώ και μακροπρόθεσμο δανεισμό ύψους 58 δις ευρώ – δηλαδή συνολικά 73 δις ευρώ, ενώ διέθετε ως αντάλλαγμα γι’ αυτά ενεργητικά ύψους 143 δις ευρώ που κρίνονταν κατάλληλα για τις λειτουργίες της ευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής.

Κατά τις εκτιμήσεις του οικονομολόγου της Berenberg Bank, Κρίστιαν Σουλτς, σε περίπτωση εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ αυτά τα δάνεια και το μεγαλύτερο μέρος των ενέχυρων μπορούν να μετατραπούν στο νεο ελληνικό νόμισμα. «Η ΕΚΤ και το Ευρωσύστημα δεν θα έχουν πια αυτά τα ρίσκα», είπε ο Σουλτς μιλώντας στο Ρόιτερ, αντίθετα  θα παραμείνουν στην Τράπεζα της Ελλάδας και κατά πάσα πιθανότητα θα υποτιμηθούν.

Ο κίνδυνος στο σύστημα TARGET

Αντίθετα, όσα κεφαλαία άντλησαν οι ελληνικές τράπεζες χρησιμοποιώντας τις λειτουργίες δανεισμού της ΕΚΤ κι αυτά βγήκαν στη συνέχεια από την Ελλάδα αποτελούν πρόβλημα. Όλα αυτά τα χρήματα προστίθενται στις υποχρεώσεις της Τράπεζας της Ελλάδας προς το σύστημα πληρωμών TARGET 2.

Μετά την έναρξη της κρίσης, η Τράπεζα της Ελλάδας και άλλα κράτη της ευρωπαϊκής περιφέρειας έχουν βρεθεί με μεγάλες υποχρεώσεις στο σύστημα διακανονισμού των διασυνοριακών πληρωμών της Ευρωζώνης TARGET 2, κυρίως εξαιτίας της εκροής κεφαλαίων από τις χώρες αυτές. Σύμφωνα με τις επίσημες καταστάσεις της ΤτΕ,  οι υποχρεώσεις της κεντρικής τράπεζας της Ελλάδας στα τέλη Ιανουαρίου ανέρχονταν σε 107 δις ευρώ – έκτοτε δε είναι πιθανότερο να αυξάνονται παρά να μειώνονται – κι αυτό είναι που αντιπροσωπεύει το πρόβλημα για τις άλλες κεντρικές τράπεζες της Ευρωζώνης.

Κατά τον Κρίστιαν Σουλτς, «το σύστημα TARGET 2 είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος αν οι κεντρικές τράπεζες αποφασίσουν πράγματι να αναλάβουν τη ζημιά», ενώ προσθέτει ότι αν η κεντρική τράπεζα της Ελλάδας καταρρεύσει, θα δούμε ζημιές για τις κεντρικές τράπεζες που θα απομείνουν στην Ευρωζώνη. Ωστόσο δεν είναι καθόλου σίγουρο τι θα γίνει αν τελικά φτάσουμε ως εκεί.

Διότι εκτιμάται από πολλές πλευρές ότι σε περίπτωση ελληνικής εξόδου, η ΕΚΤ θα προτιμήσει τη λύση της εκτύπωσης χρήματος προκειμένου να καλύψει κάθε ζημιά του συστήματος, όμως αυτό προφανώς θα έχει πληθωριστικές επιπτώσεις – και άρα θα αποτελέσει κόκκινο πανί για τους Γερμανούς.

Πέρα από τις λογιστικές επιπτώσεις για τις κεντρικές τράπεζες της Ευρωζώνης, σημαντικό  θα είναι και το συστημικό αντίκτυπο που θα έχει η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ για το τραπεζικό σύστημα. Κυρίως στην ευρωπαϊκή περιφέρεια θα δούμε τις καταθέσεις να βάζουν … φτερά. Και θα είναι λογικό. Διότι αν οι καταθέτες δουν πως οι Έλληνες είδαν τις καταθέσεις τους σε ευρώ να εξανεμίζονται μέσα σε μια νύχτα επειδή μετατράπηκαν σε δραχμή που υποτιμήθηκε κατά 50%, θα είναι πολύ απλό να αντισταθμίσουν τον κίνδυνο μεταφέροντάς τις στο Λουξεμβούργο, την Αγγλία ή την Ελβετία.

Στο τέλος βέβαια θα είναι η ίδια η Ελλάδα που θα αποφασίσει αν θα εγκαταλείψει την Ευρωζώνη αλλά η ΕΚΤ μπορεί κάλλιστα να προσπαθήσει να αποτρέψει ένα τέτοιο σενάριο. Εξ ου και δηλώσεις του προέδρου της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι την Τετάρτη «ότι επιθυμούμε πάρα πολύ η Ελλάδα να παραμείνει στην Ευρωζώνη».

Πηγή: banknews.gr