Η ανατομία μιας … φούσκας

Μια κερδοσκοπική φούσκα είναι μια κοινωνική επιδημία της οποίας η μετάδοση γίνεται μέσω των διακυμάνσεων των τιμών. Οι αυξήσεις των τιμών δελεάζουν τους πρώτους επενδυτές, διαδίδοντας ιστορίες επιτυχίας από στόμα σε στόμα που εξάπτουν το ενδιαφέρον αλλά και το φθόνο. Ο ενθουσιασμός δελεάζει τότε όλο και περισσότερους να εισέλθουν στην αγορά, το οποίο προκαλεί τις τιμές να αυξηθούν περαιτέρω, προσελκύοντας ακόμη περισσότερους που τροφοδοτούν νέες ιστορίες, και ούτω καθεξής, σε διαδοχικά κύματα, καθώς η φούσκα μεγαλώνει. Όταν σκάσει η φούσκα, τα ίδια ‘υλικά’ επιφέρουν μια απότομη κατάρρευση, καθώς η μείωση των τιμών προκαλεί όλο και περισσότερους να εγκαταλείψουν την αγορά, και μεγεθύνει τις αρνητικές ιστορίες.
Αλλά, πριν καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι θα πρέπει τώρα, μετά την κρίση, να εφαρμόζουμε πολιτικές ελέγχου των αγορών, θα πρέπει να εξετάσουμε και την εναλλακτική λύση. Στην πραγματικότητα, οι κερδοσκοπικές φούσκες είναι μόνο ένα παράδειγμα κοινωνικής επιδημίας, οι οποίες μπορεί να είναι ακόμη χειρότερες εν απουσία των χρηματοπιστωτικών αγορών. Σε μια κερδοσκοπική φούσκα, η μετάδοση αυτή ενισχύεται από την αντίδραση των ανθρώπων στις κινήσεις των τιμών, αλλά οι κοινωνικές επιδημίες δεν χρειάζονται τις αγορές ή τις τιμές για να τραβήξουν την προσοχή του κοινού γρήγορα.

Μερικά παραδείγματα κοινωνικών επιδημιών που δεν στηρίχθηκαν στις κερδοσκοπικές αγορές αναφέρονται στο βιβλίο του Charles MacKay από το 1841 Απομνημονεύματα από Τρομερά Δημοφιλείς Αυταπάτες και η Τρέλα του Πλήθους.

Ο MacKay έδωσε παραδείγματα κοινωνικών επιδημιών στο πέρασμα των αιώνων, με αλχημιστές, ψευτο-προφήτες, χαρτορίχτρες, αστρολόγους, γιατρούς που χρησιμοποιούν μαγνήτες, κυνηγούς μαγισσών, και σταυροφόρους.

Τα παραδείγματα του MacKay μπορεί να φαντάζουν μάλλον απομακρυσμένα από μας. Μερικά παραδείγματα που μπορεί να κατανοήσουμε καλύτερα αφορούν κομμουνιστικές και κεντρικά κατευθυνόμενες οικονομίες στον εικοστό αιώνα, οι οποίες επίσης δεν είχαν κερδοσκοπικές αγορές. Γεγονότα σε αυτές τις οικονομίες θα μπορούσαν να αποδοθούν απλώς στις εντολές των ηγετών τους. Αλλά η κοινωνική μετάδοση κυριάρχησε σε αυτές τις χώρες ακόμη πιο δυναμικά από ότι στις δικές μας οικονομίες «φούσκα.»

Το Μεγάλο Άλμα της Κίνας στο 1958-61 ήταν μια επενδυτική φούσκα χωρίς τις αγορές. Το σχέδιο προέβλεπε τόσο τη γεωργική κολεκτιβοποίηση όσο και την επιθετική προώθηση της βιομηχανίας. Δεν υπήρχαν τιμές της αγοράς, δεν δημοσιεύονταν οικονομικά στοιχεία, και δεν υπήρχαν ανεξάρτητες αναλύσεις. Στην αρχή, υπήρχε απλά άφθονος αδικαιολόγητος ενθουσιασμός για το νέο σχέδιο. Η παραγωγή χάλυβα μπήκε στην πρώτη γραμμή με πρωτόγονους φούρνους που οι αναλυτές του κλάδου θα θεωρούσαν γελοίους, αλλά οι άνθρωποι που το κατανοούσαν αυτό δεν είχαν καμία επιρροή στην Κίνα τότε. Φυσικά, δεν υπήρχε περίποτωση να γίνει μικρότερο το Μεγάλο Άλμα προς τα εμπρός. Το αποτέλεσμα ήταν ότι γεωργικό εργατικό δυναμικό και πόροι διοχετεύτηκαν γρήγορα στη βιομηχανία, με αποτέλεσμα, να επικρατήσει λιμός που σκότωσε δεκάδες εκατομμύρια.

Το Μεγάλο Άλμα έμοιαζε με ένα σχέδιο Ponzi (πυραμίδα), μια επενδυτική απάτη που επιχειρεί να δελεάσει διαδοχικούς κύκλους επενδυτών από στόμα σε στόμα με φήμες για γενναίες αποδόσεις. Τα συστήματα Ponzi έχουν καταφέρει να παράγουν τεράστια κέρδη, τουλάχιστον για κάποιο χρονικό διάστημα, ενθαρρύνοντας τον κοινωνικό μεταδοτικό ενθουσιασμό. Ο Μάο Τσε Τουνγκ, κατά την επίσκεψη του και την συνομιλία του με εμπειρογνώμονες σε ένα σύγχρονο εργοστάσιο χάλυβα στη Μαντζουρία, φέρεται να είχε χάσει την εμπιστοσύνη του ότι οι κλίβανοι αυτοί ήταν μια καλή ιδέα αλλά φοβόταν τις συνέπειες της γνώμης αυτής. Ανησυχούσε, όπως και ο διαχειριστής ενός συστήματος Ponzi, ότι κάθε ίχνος αμφιβολίας θα μπορούσε να προκαλέσει κατάρρευση. Το Μεγάλο Άλμα, και η Πολιτιστική Επανάσταση που ακολούθησε, ήταν μια υπολογισμένη προσπάθεια για να δημιουργηθεί μια κοινωνική μετάδοση ιδεών.

Κάποιοι μπορεί να αντιταχθούν ότι τα γεγονότα αυτά δεν ήταν πραγματικά κοινωνικές επιδημίες όπως οι κερδοσκοπικές φούσκες, επειδή ένα ολοκληρωτικό καθεστώς τα διέταξε, και οι θάνατοι που προέκυψαν αντανακλούν κυβερνητική κακοδιαχείριση και όχι λάθος επένδυση. Ωστόσο μοιάζουν με φούσκες: η κολεκτιβοποίηση ήταν πράγματι ένα σχέδιο ευημερίας με αποτέλεσμα τη μετάδοση του λαϊκού ενθουσιασμού, όσο ασύνετη και αν φαίνεται εκ των υστέρων.

Η πρόσφατη και συνεχιζόμενη παγκόσμια οικονομική κρίση ωχριά σε σύγκριση με αυτά τα γεγονότα. Και είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό το γιατί. Οι σύγχρονες οικονομίες έχουν ελεύθερες αγορές, μαζί με αναλυτές επιχειρήσεων με τις συστάσεις τους, οργανισμούς αξιολόγησης με κατατάξεις των κινητών αξιών, και λογιστές με ισολογισμούς και καταστάσεις αποτελεσμάτων χρήσεως. Και, επίσης, ελεγκτές, δικηγόρους και ρυθμιστικές αρχές.

Όλες αυτές οι ομάδες έχουν αντίστοιχες επαγγελματικές ενώσεις τους, οι οποίες πραγματοποιούν τακτικές συναντήσεις με σκοπό την καθιέρωση προτύπων πιστοποίησης που κρατούν τα στοιχεία έγκυρα και τους επαγγελματίες του κλάδου υπό έλεγχο. Η πλήρης ανάπτυξη των εν λόγω θεσμών καθιστά τις πραγματικά σοβαρές οικονομικές καταστροφές – που ξεπερνούν την κρίση του 2008 – σχεδόν αδύνατες πλέον.

Πηγή: banknews.gr