Η ημέρα της (δικαστικής) κρίσης για την ευρωζώνη

H Ευρώπη και όλος ο κόσμος αναμένουν με ανυπομονησία την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας στις 12 Σεπτεμβρίου σχετικά με τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM), τον προτεινόμενο δηλαδή μόνιμος δανειστής έκτακτης ανάγκης της ευρωζώνης. Το Δικαστήριο πρέπει να αποφανθεί επί της αξίωσης των εναγόντων ότι η νομοθεσία για τη δημιουργία του ESM θα παραβίαζε το βασικό γερμανικό δίκαιο (Grundgesetz).

Αν το Δικαστήριο κρίνει υπέρ των εναγόντων, θα ζητήσει από τον πρόεδρο της Γερμανίας να μην υπογράψει τη σχετική συνθήκη για τον ESM, η οποία έχει ήδη επικυρωθεί από το Bundestag (κοινοβούλιο) της Γερμανίας. Υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες από όλες τις πλευρές σχετικά με την εκκρεμή απόφαση. Οι επενδυτές ανησυχούν ότι το Δικαστήριο θα μπορούσε να αντιταχθεί στον ESM, πράγμα που θα επιφέρει απώλειες στις επισφαλείς επενδύσεις τους. Οι φορολογούμενοι και οι συνταξιούχοι στις ευρωπαϊκές χώρες που εξακολουθούν να έχουν σθεναρές οικονομίες ανησυχούν ότι το Δικαστήριο θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για την αμοιβαιοποίηση του χρέους της ευρωζώνης, επιβαρύνοντας με το βάρος των απωλειών αυτών τους ίδιους τους επενδυτές.

Οι ενάγοντες αντιπροσωπεύουν ολόκληρο το πολιτικό φάσμα, συμπεριλαμβανομένου και του Αριστερού Κόμματος, το βουλευτή της Χριστιανικής Κοινωνικής Ένωσης Peter Gauweiler, και την υπουργό δικαιοσύνης στην σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση του πρώην καγκελάριου Γκέρχαρντ Σρέντερ, Herta Däubler-Gmelin.

Οι ενάγοντες έχουν εγείρει ποικίλες αντιρρήσεις για τον ESM. Πρώτον, ισχυρίζονται ότι παραβιάζει τη Συνθήκη του Μάαστριχτ σχετικά με την «no bail-out» ρήτρα (άρθρο 125), δηλάδη το άρθρο κατά των διασώσεων άλλων κρατών.Η Γερμανία συμφώνησε να παραιτηθεί από το γερμανικό μάρκο, υπό την προϋπόθεση ότι η νέα νομισματική ζώνη δεν θα οδηγήσει σε άμεση ή έμμεση αμοιβαιοποίηση του χρέους των μελών της, αποκλείοντας έτσι οποιαδήποτε οικονομική βοήθεια από τα ταμεία της ΕΕ για τα κράτη που αντιμετωπίζουν πτώχευση. Πράγματι, το νέο νόμισμα επινοήθηκε ως λογιστική μονάδα για την οικονομική ισοτιμία χωρίς καμία επίπτωση στην περουσιακή κατάσταση.

Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι, στην περίπτωση της Ελλάδας, η παραβίαση του άρθρου 125 απαιτούσε αποδείξεις ότι η πτώχευση της χώρας θα έθετε σε μεγαλύτερο κίνδυνο το κοινό νόμισμα από ότι αναμενόταν όταν συντάχθηκε η Συνθήκη του Μάαστριχτ. Ωστόσο, καμία τέτοια απόδειξη δεν δόθηκε.

Δεύτερον, ο νόμος της Γερμανίας σχετικά με την εφαρμογή του ESM υποχρεώνει τους εκπροσώπους της Γερμανίας στο Συμβούλιο του ESM να ψηφίζουν μόνο αφού ζήτησουν την άδεια της Bundestag για τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης. Σύμφωνα με τους ενάγοντες, αυτό δεν επιτρέπεται βάσει του διεθνούς δικαίου.

Επιπλέον, οι ενάγοντες ισχυρίζονται ότι, ενώ η συνθήκη για τον ESM είναι περιοριστική όσον αφορά τη χορήγηση πόρων για μεμονωμένα κράτη, που απαιτεί ειδική πλειοψηφία, δεν προσδιορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι απώλειες είναι αποδεκτές. Απώλειες μπορεί να προκύψουν από την καταβολή υπερβολικών μισθών από τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του ESM προς τον εαυτό τους, την έλλειψη δράσης στο πλαίσιο των προσπαθειών για τη συλλογή των χρεών από τις χώρες που έχουν λάβει πίστωση ή άλλες μορφές κακοδιαχείρισης. Και, επειδή τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και της Εκτελεστικής Επιτροπής απολαμβάνουν ασυλία από ποινική δίωξη, οι συμπεριφορές αυτές θα μένουν ατιμώρητες.

Αν προκύψουν απώλειες, θα πρέπει να καλύπτονται από την αρχική καταβολή μετρητών ύψους € 80 δισ., η οποία στη συνέχεια θα πρέπει να συμπληρώνεται αυτόματα από όλες τις συμμετέχουσες χώρες σύμφωνα με το ύψος του κεφαλαίου που καταβάλουν. Εάν κάθε μεμονωμένη χώρα δεν είναι πλέον σε θέση να προβεί στις απαραίτητες καταβολές, οι υπόλοιποι θα πρέπει να τις αναλάβουν. Θεωρητικά, μια χώρα μπορεί να χρειαστεί να αναλάβει όλο το βάρος των ζημιών. Τέτοια από κοινού και εις ολόκληρον ευθύνη, οι ενάγοντες υποστηρίζουν, έρχεται σε αντίθεση με προηγούμενες δηλώσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου ότι η Γερμανία δεν πρέπει να δεχτεί οποιαδήποτε οικονομική υποχρεώση που να απορρέει από την συμπεριφορά άλλων κρατών. Σύμφωνα με τους ενάγοντες, αν και η ευθύνη της κάθε χώρας έναντι των εξωτερικών εταίρων περιορίζεται στην κεφαλαιική συμμετοχή της, ο περιορισμός αυτός δεν ισχύει για τα άλλα υπογράφοντα κράτη. Είναι θεωρητικά πιθανό μία χώρα να θεωρηθεί υπεύθυνη για τη συνολική έκθεση των € 700 δις. του ESM.

Τέλος, ο ESM θα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο του συνολικού ποσού έκθεσης, το οποίο περιλαμβάνει και € 1,4 τρις. σε κεφάλαια διάσωσης που έχουν ήδη χορηγηθεί. Ειδικότερα, η Target2 πίστωση που χορηγήθηκε προς τις κεντρικές τράπεζες των χωρών  που έχουν πληγεί, η οποία ανέρχεται ήδη σχεδόν σε € 1 τρις., θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη.

Κανείς δεν γνωρίζει πώς το Συνταγματικό Δικαστήριο θα αποφανθεί επί των θέσεων αυτών. Οι περισσότεροι παρατηρητές πιστεύουν ότι το Δικαστήριο είναι απίθανο να αντιταχθεί στη συνθήκη του ESM, αν και πολλοί αναμένουν πως οι δικαστές θα ζητήσουν ορισμένες τροποποιήσεις, ή θα απαιτήσουν από τον πρόεδρο της Γερμανίας να βάλει την υπογραφή του μόνο υπό προϋποθέσεις.

Είναι θετικό το γεγονός ότι οι αποφάσεις του Δικαστηρίου δεν μπορεί να προβλεφθούν, και ακόμα καλύτερο ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να πιεστεί ή να λάβει υπόψη του γενικές καταγγελίες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να βασίζεται μόνο στο κράτος δικαίου. Εάν όσοι ασκούν εξουσία μπορούν να παραβαίνουν τους κανόνες κατά περίπτωση, η ΕΕ δεν πρόκειται ποτέ να εξελιχθεί σε μια σταθερή δομή που είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ειρήνη και την ευημερία.

Πηγή: banknews.gr