Μια ατζέντα για τους γερασμένους μάγους της Ευρώπης

Αύριο οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συναντηθούν ξανά. Το ερώτημα που θα πρέπει όμως να απαντήσουν αυτή τη φορά δεν είναι αν μπορούν να σώσουν τη μια ή την άλλη χώρα αλλά αν μπορούν να σώσουν την Ευρωζώνη – αν όχι και την Ευρωπαϊκή Ένωση υπό την παρούσα μορφή της. 
Για να καταλάβουμε γιατί, ας θυμηθούμε τι έγινε μέσα στους τελευταίους 12 μήνες. Τον Ιούλιο του 2011 οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν για μια περιορισμένη αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους και για τη χαλάρωση των όρων και των επιτοκίων των ευρωπαϊκών προγραμμάτων της Ελλάδας, της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας. Ένα χρόνο μετά η Ελλάδα έχει περιέλθει σε οριακή κατάσταση.

Όλο το φθινόπωρο του 2011 οι Ευρωπαίοι ηγέτες αγωνιούσαν για την αύξηση του κόστους δανεισμού της Ιταλίας και της Ισπανίας μέχρι που στο τέλος η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αποφάσισε να ανακουφίσει τις δύο χώρες παρέχοντας φτηνή μακρόχρονη ρευστότητα στις τράπεζες. Αλλά παρά την άνοδο νέων μεταρρυθμιστικών κυβερνήσεων στην εξουσία στην Ιταλία και στην Ισπανία, η ανακούφιση αποδείχτηκε βραχυπρόθεσμη.

Στην συνέχεια στα τέλη Δεκεμβρίου οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν σε ένα νέο δημοσιονομικό σύμφωνο, στην ενίσχυση του χρηματοπιστωτικού τείχους προστασίας για την Ευρωζώνη και στην αύξηση των πόρων του ΔΝΤ έτσι ώστε να μπορεί να παρέμβει αν χρειαστεί. Αλλά από τις αρχές της φετινής άνοιξης το κόστος δανεισμού της Ιταλίας και της Ισπανίας είχε φτάσει ξανά σε μη βιώσιμα επίπεδα.

Τέλος, στις αρχές Ιουνίου οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποφάσισαν να δώσουν 100 δις ευρώ για να βοηθήσουν την Ισπανία να εκκαθαρίσει και να στηρίξει τις προβληματικές τράπεζες της. Η αντίδραση της αγοράς ήταν να στείλει ακόμα ψηλότερα το ισπανικό κόστος δανεισμού.

Αντίθετα από ό,τι υποστηρίζουν ορισμένοι, οι Ευρωπαίοι δεν παρέμειναν με τα χέρια σταυρωμένα όλο αυτό το 12μηνο. Έχασαν όμως τον έλεγχο της κατάστασης. Όπως οι ηλικιωμένοι μάγοι, το παλεύουν ακόμη με κόλπα που κάποτε εντυπωσίαζαν αλλά πλέον δεν δίνουν αποτελέσματα – ή το χειρότερο, αποδεικνύονται αντιπαραγωγικά. Εν τω μεταξύ ο χρηματοπιστωτικός κατατεμαχισμός μέσα στην Ευρωζώνη συνεχίζεται. Η Ισπανία, και σε μικρότερο βαθμό η Ιταλία, έχουν έρθει αντιμέτωπες με μια αύξηση του κόστους δανεισμού τους που δεν παλεύεται. Και οι πολιτικές εντάσεις γίνονται όλο και πιο ορατές.

Μια σύνοδος δεν μπορεί να δώσει αποφάσεις που χρειάζονται μήνες προετοιμασίας. Παρά ταύτα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν μια δυνατότητα να εντυπωσιάσουν τις αγορές και να αντιστρέψουν την παλίρροια, υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι είναι επαρκώς γενναίοι, αντιλαμβάνονται τα πράγματα και έχουν μακροπρόθεσμη ματιά. Ιδού μια ατζέντα με πέντε σημεία που θα έπρεπε να πάρουν στα σοβαρά.

• Πρώτον, πρέπει να αποδεχτούν μια περιορισμένη διαπραγμάτευση του ελληνικού προγράμματος. Η βόμβα δεν απασφαλίστηκε. Όσον καιρό η Ελλάδα διεξήγαγε δύο αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις, η ύφεση βάθαινε και η κυβερνητική δράση ανεστάλη. Το πρόγραμμα της τρόικας (ΕΕ, ΔΝΤ, ΕΚΤ) έχει έτσι κι αλλιώς εκτροχιαστεί και πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να κάνει μεγάλες και εμπροσθοβαρείς μεταβιβάσεις στην Ελλάδα.

• Δεύτερον, πρέπει να συμφωνήσουν σε ένα σχήμα που να μοιράζει τον κίνδυνο για τις ισπανικές τράπεζες. Ο περαιτέρω δανεισμός προς το ισπανικό δημόσιο ώστε να μπορεί να ανακεφαλαιοποιήσει τις τράπεζες του αυξάνει το δημόσιο χρέος και φοβίζει τις αγορές που εκτιμούν ότι το ισπανικό δημόσιο χρέος κάποια στιγμή στο μέλλον θα αναδιαρθρωθεί σε βάρος των ιδιωτών επενδυτών. Επιπλέον η χρήση των χρημάτων των φορολογουμένων των εταίρων για τη διάσωση των ισπανικών τραπεζών δεν δικαιολογείται οικονομικά και δεν είναι αποδεκτή πολιτικά. Άντ’ αυτού, θα πρέπει η Ισπανία να πάρει πάνω της τις πρώτες ζημιές και ο μηχανισμός διάσωσης της Ευρωζώνης, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, να αναλάβει ένα αυξημένο ποσοστό κινδύνου πάνω από ένα συγκεκριμένο κατώφλι (ας πούμε 5 με 10% του ΑΕΠ).

• Τρίτον, πρέπει να χαραχθεί ένας οδικός χάρτης για την τραπεζική ένωση. Μια τραπεζική ένωση – που θα αποτελείται από κοινές εγγυήσεις καταθέσεων, εποπτεία και καθεστώς εκκαθάρισης – μπορεί να βοηθήσει να αποφύγουμε την αμοιβαία μόλυνση τραπεζών και κρατών και γι’ αυτό στηρίχθηκε με τόση θέρμη στη σύνοδο των G20 στο Μεξικό. Αλλά πρόκειται για ένα πολύ φιλόδοξο εγχείρημα που δεν είναι δυνατόν να εισαχθεί σε μια νύχτα. Αν πάντως οι Ευρωπαίοι ηγέτες θέλουν να δείξουν ότι το εξετάζουν σοβαρά, πρέπει να συμφωνήσουν στον προγραμματισμό πολύ συγκεκριμένων συζητήσεων ως προς τις βασικές παραμέτρους του και να δώσουν εντολή στους υπουργούς τους να έχουν αποτελέσματα ως το φθινόπωρο.

• Τέταρτον, θα πρέπει να ψάξουν τις διάφορες επιλογές για το ευρωομόλογο. Η οικονομική βοήθεια μπορεί όντως να βοηθήσει την Ισπανία αλλά όχι και την Ιταλία. Αν η κατάσταση της Ιταλίας επιδεινωθεί, η μόνη λύση για να μην καταλήξουμε σε ένα μεγάλο εθνικό χρεοστάσιο είναι η ‘κοινοτικοποίηση’ του χρέους με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Αλλά ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει στηρίξει σχήματα για μια μερική κοινοτικοποίηση του χρέους, δεν έχει γίνει καμιά σοβαρή συζήτηση για τις προϋποθέσεις της και τις επιπτώσεις της. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν μπορούν να αποφασίσουν τίποτα στο παρόν στάδιο αλλά θα πρέπει να ορίσουν μια ομάδα σοφών που θα εκτιμήσει τις επιλογές και να συντάξει μια σχετική έκθεση ως τα τέλη του καλοκαιριού.

• Πέμπτον, πρέπει να δημιουργήσουν τις συνθήκες για μια μακροοικονομική προσαρμογή. Ο ευρωπαϊκός Νότος πρέπει να αποπληθωρίσει την οικονομία του προκειμένου να αποκαταστήσει την ανταγωνιστικότητά του έναντι του Βορρά. Πέρα από το μεγάλο κοινωνικό κόστος, όμως, ο εγχώριος αποπληθωρισμός πλήττει τη βιωσιμότητα του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους. Με μικρότερο ονομαστικό εισόδημα και το ίδιο επίπεδο χρέους, ο κίνδυνος χρεοκοπίας αναπόφευκτα αυξάνει. Τα κράτη του ευρωπαϊκού Βορρά θα πρέπει να αποδεχτούν προσωρινά ένα υψηλότερο επίπεδο πληθωρισμού, υπό την προϋπόθεση ότι διατηρείται η σταθερότητα των τιμών στην Ευρωζώνη σαν σύνολο. Ευτυχώς οι Γερμανοί πολιτικοί δείχνουν ότι αυτό το καταλαβαίνουν. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες πρέπει να πετύχουν συναίνεση γύρω από αυτό το ζήτημα.

Το πιο σημαντικό πάντως είναι πως οι ηγέτες πρέπει να ξεπεράσουν το πολιτικό αδιέξοδο. Η Γερμανία δεν θέλει μεγαλύτερη οικονομική αλληλεγγύη χωρίς πολιτική ολοκλήρωση. Η Γαλλία θέλει οικονομική αλληλεγγύη χωρίς στενότερη πολιτική ολοκλήρωση. Και τα δύο στρατόπεδα επιμένουν στις θέσεις τους – τουλάχιστον τα τελευταία 25 χρόνια. Είναι καιρός να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ τους. Η αντίληψη πως οι Ευρωπαίοι μπορούν να συμφωνούν για σκοτεινά τεχνικά θέματα αλλά όχι για τα βασικά είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο οι μάγοι του ευρώ χάνουν τη δύναμή τους.

Πηγή: banknews.gr